YAPP

Bilgisayar teknolojisindeki heyecan verici gelişmelerin mühendislik ve dizayn çalışmalarına etkileri kendisini kısa bir süre içinde gösterdi ve CAD (Bilgisayar Destekli Dizayn) olarak adlandırılan bir alanın gelişmesine sebep oldu. Bu şekilde mühendisler, daha önce sadece kalem kağıt ile gerçekleştirebildikleri, zor ve zahmetli dizayn işlerinde kullanabilecekleri çok yönlü ve esnek bir araca sahip oldular. Bu aracın başlangıçta mühendislik uygulamalarında daha çok iki ve üç boyutlu çizimlerin mekanizasyonu ve otomizasyonuna yönelik mütevazi kapsam ve boyutuna karşın, günümüzde dizayn ve mühendislik alanında bilgisayarlar sayesinde kazanılan büyük güç tartışılamaz.

Bugün, artık mühendislerin ulaşamayacağı bir şey olmaktan çıkmış bulunan bu “mikro bilgisayarlar” ile çok etkili ve çabuk bir şekilde çözülemeyecek bir dizayn problemini düşünmek gerçekten zor; yeter ki bunlar uygun yazılımlar ile donanmış olsunlar. Fakat ne yazık ki bu gerçek ile sağlanmış iyimserlik başka bir gerçeğin gölgesi altında: O da yazılım üretmenin son derece zaman alıcı ve dikkat isteyen bir işlem olması. Tuhaf görünmesine rağmen sanki bilgisayarlar inatla programlanmaya direniyorlar. Bilgisayar mimarları bu durumun farkındalar ve hızla gelişen bir teknolojinin önündeki engeli kaldırmak için daha çok yazılım odaklı bilgisayarlar dizayn etmek için mücadele etmekteler. Bu çabalar, en azından şimdilik, donanım ile yazılım arasında uzun zamandan beri kabul edilen net ayırımı bulandırdığı için, dizayn etmenin kendi başına bir yazılım sorunu olduğu gerçeği gittikçe somutlaşmakta.

Bu düşüncelerle emin olarak denilebilir ki, yazılım geliştirmek teknolojinin önemli bir alanıdır ve biz uzun yıllardan beri bu alandayız.

Karayolları Genel Müdürlüğü'ne karşı üstlenmiş olduğumuz karayolu dizayn projelerini bilgisayar ile gerçekleştirme arzumuz ile birlikte kendimizi hem korkutucu hem heyecanlandırıcı aynı zamanda da ilginç, düşünce modeli ve dizayn deneme yığınları ile savaştığımız, bir uğraşın içerisinde bulduk. Fakat bu savaşım bizim için ayni zamanda çözmeye çalıştığımız problemlerin yapısı ve tanımlanması üzerinde çok derin düşünmemiz gereken ve böylece çok deneyim kazandığımız çok değerli bir süreci oluşturdu. Bundan dolayı diyebiliyoruz ki programlama tasarım aynı şeylerdir.

Bugün kendi yarattığımız yazılımdan oluşan paketimiz sayesinde yüksek derecede otomizasyona eriştik ve “en küçük kareler” metoduyla dengeleme ve kontrol noktaları ağından başlayarak karayolu tasarımı ve tüm çizim işlerinde hemen tüm problemlerin üstesinden gelebiliyoruz.

Ancak biz, bilgisayar kullanmaktaki tek amacın zaman kazanmak ve istenen sonuca çaba harcamadan ulaşmak olduğuna inanmıyoruz. Bilgisayarların efendileri için boş zaman yaratan köleler olduğuna da katılamayız. Yakın gelecekte insanların tüm fonksiyonlarının, düşünmek dahil, yaratıcılarına çok arzuladıkları boş ve geniş vakitler sağlayarak bilgisayarlar tarafından yerine getirilebileceği iddiası, en azından şimdilik, ancak bir tür spekülasyon olarak kabul edilmelidir.

Biz bilgisayarlarla sağlanabilecek esas amacın mükemmeliyete ve doğruluğa ulaşmak olması gerektiğini düşünüyoruz. Böylece yazılımımız sayesinde elde ettiğimiz, spekülasyonların ötesinde olan ve çok takdir edilen sonuçlar, onu yaratıp geliştirirken katlandığımız sıkıntıların üstesinden gelmemizi sağlayan tek motivasyon kaynağımız olmuştur.

Belli tür problemlerin çözümü için yaratılmış bir yazılımın bizatihi kendisi çok zevk verici ve tatmin edici özellikte, yüksek dereceli bir tasarım olup tamamlanır tamamlanmaz da bir şekilde kendisini geçen yeni bir araştırmayı başlatır ve motive eder. Bu da, devam eden bir zincirleme reaksiyondur.

Yazılımımıza “Yol Arazi Proje Paketi”nin baş harflerini alarak YAPP adını verdik. Buradan da anlaşılacağı gibi, bu, kendi kendisini geliştiren bir düşünce ve emek sürecine verdiğimiz bir addır.

Şuanki versiyonu ile 350000 civarında C++ satırından oluşan yüksek derecede nesne-esaslı bir kod durumundaki yazılımımızı ticari olarak kullanmayı asla düşünmedik ve sadece kendi iç kullanımımızda tutarak yaklaşık 10 yıldır dizayn ve çizimlerimizi neredeyse sadece bu yazılım aracılığıyla ürettik.

Takip eden bölümde YAPP'ı oluşturan modüller ve mükemmeliyete ulaşmak için yazılımın gerçekleştirdiği veya bilgisayar yoluyla yardım ettiği işler hakkında birkaç kelime bulacaksınız. Programın çıktıları hakkında bazı örnekler önceki sayfalarda orada yapılan açıklamalarla birlikte zaten verilmişti. Takip eden konularda, bazı ilave örneklerle bu sunumu geliştirmeyi sürdürüyoruz.

TRAVERSLER ve KONTROL NOKTALARI AĞI

Gerektiğinde tümüyle görsel ve interaktif olabilen oldukça esnek bir modüldür. Etüt ve ölçüm ekipmanlarındaki büyük ilerlemeler, günümüzde klasik ölçme kriter ve spesifikasyonlarını demode kılmaktadır. Açı ve mesafe ölçmede ulaşılan kolaylık ayıklanması gereken bir veri zenginliğini de birlikte getirmiştir. Çok iyi bilinen “dolaylı gözlemlerle en küçük kareler düzeltmeleri” na dayanan dengeleme işlemimiz, işte bu veri zenginliği ile başlamakta ve olası hataların elenerek ilerleyip bazen bir dengelemenin mümkün olmadığı veri yetersizliğini bile ortaya çıkarabilmektedir. Bu bilgi kullanıcıya olduğu gibi aktarılmakta ve dengeleme duruma göre kısmen veya tüm olarak gerçekleştirilmektedir. Aplikasyonlar için UTM projeksiyon koordinatları gerektiğinde indirgemesiz düzlemsel koordinat hesapları ile birlikte verilmektedir.

COGO (KOORDİNAT GEOMETRİSİ)

Açıklanmakta olan işlerin gerçekleştirilebilmesi için yazılım, mönü zengini bir COGO ve text-sembol-nesne yönetme modülleri ve makro yaratma olanak ve motorları ile donatılmıştır. Sofistike ve güçlü olarak nitelemeye cesaret ettiğimiz COGO, geometriyi de dikkate alarak özellikle karayolu ve kavşak tasarımı için geliştirilmiş bir modüldür. Temelindeki LISP derleyicisi aracılığıyla tümüyle interaktif veya programlanabilir olup, karayolu tasarımında doğru, daire, spiral ve eğrileri kapsayan herhangi bir problem, bu güçlü araçla çok kolay bir şekilde çözülebilmektedir.

HARİTALAMA VE DTM

Haritalama ve sayısallaştırılmış arazi modellemesi her altyapı tasarımı işi için hayati önemde olup YAPP'ı yaratırken bu temel görevi yapacak modülü elde edebilmek için yıllarımızı verdik. Artık iyi bilinen yerleşik “Üçgenleme Metodu”sayesinde eşdüzey eğrilerini oluşturma , detay haritalama, mevcut haritaları sayısallaştırma, kesit çıkartma ve perspektif görüntüleme artık iyi çalışır ve yıllardır hatasızlığı kanıtlanmış rutin işler durumundadır.

Alışagelmiş olarak DTM diye adlandırılmasına rağmen, bu modül aynı zamanda kazılmış veya tamamlanmış yüzeylerin görüntülenmesine de fonksiyonel olarak uygun, mantıklı ve estetik olarak tatminkar çözümler elde edilmesine de yardım etmektedir.

KARAYOLU ve KAVŞAK TASARIMI

Hem mevcut yolların iyileştirilmesi hem de tümüyle yeni yol yapımı için geliştirilmiş olan bu modül, bu alandaki 16 yılı aşkın tecrübelerimizin sonuç ve ürünlerini içermektedir. Bir çok alt programların yanında en fazla vurgulanması gereken özellikler aşağıda verilmektedir;

Sayısal Arazi Modeli (DTM) üzerinde Güzergah yerleştirmesi (Sayısallaştırılmış veya araziden alınmış)
Profil, En Kesit ve Kübaj hesaplamalarıyla güzergah optimizasyonu.
İyileştirme çalışmalarında yol üstyapı ve profil optimizasyonu.
3 Boyutlu kazı, şev teşkili , yol gövdesi arazi modellemesi.
Her çeşit görsel En Kesit programlaması.
Etkileşimli veya programlanabilir kavşaklar ve kavşak tasarımları.
Tam ve otomatik taşıma optimizasyonu (Brükner).
Son standartlar ve detay çizimler.

LISP DERLEYİCİ

Programın yapımcısı olarak, nesne esaslı (object oriented) yapıyı sürekli geliştiriyor ve zenginleştiriyoruz. Ancak Yüksel Domaniç tarafından tasarımlanıp yazılımın hemen tümüne nüfuz eden bir özel Franz LISP editörü ve derleyicisi ayrıca zikredilmeye değer olup bununla, yaratıcı kullanıcılar için programın imkanlarını neredeyse sınırsız olarak geliştirme fırsatı sağlanmıştır.